Svrha i upotreba Opštih komentara ugovornih tela Ujedinjenih nacija

20. decembra 2018.

Prema Visokom komesarijatu za ljudska prava, Opšti komentari su tumačenja odredaba ugovora o ljudskim pravima i tematskim problemima od strane ugovornih tela. Svrha Opšteg komentara je da protumači i objasni norme, ne samo u vezi sa obavezama izveštavanja država, već i da pruži smernice i predloge za implementaciju ovih odredaba. Takođe, Opšti komentari se mogu baviti širim, horizontalnim problemima, kakvi su na primer uloga nacionalnih institucija za zaštitu ljudskih prava, prava osoba sa invaliditetom, nasilje nad ženama, prava manjina itd.[1]

Kao ugovorno telo za ljudska prava, Komitet za prava osoba sa invaliditetom (Komitet) je od svog osnivanja objavio sedam Opštih komentara. Ovi Opšti komentari su kreirani kao proširenja i objašnjenja prava izraženih u Konvenciji o pravima osoba sa invaliditetom (Konvencija), na taj način popunjavajući donekle apstraktna prava detaljnim tumačenjem njihovog značenja. Drugim rečima, iako Opšti komentari sami po sebi nisu pravno obavezujući instrumenti, oni predstavljaju visoko autentična tumačenja pojedinačnih ljudskih prava, ili tumačenja pravne prirode obaveza vezanih za ljudska prava iz Konvencije. Opšti komentari Komiteta pružaju smernice za praktičnu implementaciju prava iz Konvencije, i kreiraju niz kriterijuma za evaluaciju napretka država u ispunjenju obaveze da na adekvatan način implementiraju ova prava na nacionalnom, regionalnom i federalnom nivou.

Karakter Opštih komentara kao autentičnih tumačenja Konvencije prepoznat je u međunarodnom pravu, i to članu 31. Bečke konvencije o ugovornom pravu (1965), koji predviđa da su ugovorima potrebna kontinuirana kontekstualna tumačenja. Ratifikacijom Konvencije, države prihvataju da ugovorna tela igraju ključnu ulogu u tumačenju prava, kao i u monitoringu implementacije ovih prava.

Upućivanje na Opšte komentare, kao autentična tumačenja prava iz Konvencije, u argumentaciji u sudskim predmetima ili pritužbama bi trebalo da bude prepoznato od države kao jedan deo obaveza koje proizlaze iz Konvencije. Kao što je već objašnjeno u nekoliko Opštih komentara Komiteta, države bi trebalo da uspostave mehanizme za prituživanje kako bi podstakle ovaj proces. Donosioci odluka, bilo na administrativnom ili političkom nivou, imaju obavezu da prava iz Konvencije budu poštovana, zaštićena i ispunjena, što automatski uključuje i tumačenja ugovornih tela, odnosno Opšte komentare. Međutim, uzevši u obzir da međunarodno pravo ljudskih prava nema centralni mehanizam za njihovo sprovođenje, ispunjenje obaveza da poštuju, zaštite i ispune prava iz Konvencije, uključujuči povezane Opšte komentare, zavisi od posvećenosti država ljudskim pravima. Jasno je da će upotreba Opštih komentara u raznim sudskim postupcima i pritužbama najverovatnije doprineti većem razumevanju samog prava ali i do bolje implementacije istih.

Autori ovog članka su Stig Langvad, član Komiteta za prava osoba sa invaliditetom (2010-2018, Marite Deker, Savetnica za ljudska prava

Originalni tekst, na engleskom jeziku, se nalazi na: https://enil.eu/news/the-purpose-and-use-of-un-treaty-body-general-comments/

[1] https://www.ohchr.org/en/hrbodies/pages/tbgeneralcomments.aspx