Diskriminacija žena sa invaliditetom: obljuba nad nemoćnim licem ili silovanje?

21. oktobra 2016.

25157_113967678634103_7286402_s[1]MDRI-S je podneo Ustavnom sudu Republike Srbije inicijativu za ocenu ustavnosti i zakonitosti odredbe člana 179. stav 1. Krivičnog zakonika kojim je propisano krivično delo Obljuba nad nemoćnim licem, koje glasi: „ko nad drugim izvrši obljubu ili sa njom izjednačen čin iskoristivši duševno oboljenje, zaostali duševni razvoj, drugu duševnu poremećenost, nemoć ili kakvo drugo stanje tog lica usled kojeg ono nije sposobno za otpor, kazniće se zatvorom od dve do deset godina“.

Naime, već sam naziv krivičnog dela je problematičan, s obzirom da je suštinski u pitanju krivično delo silovanja, za koje je propisano[i] da će se kaznom zatvora od tri do 12 godina kazniti onaj ko prinudi drugog na obljubu ili sa njom izjednačen čin upotrebom sile ili pretnjom da će se neposredno napasti život i telo tog ili njemu bliskog lica.

Nejasno je kakva je bila namera zakonodavca prilikom propisivanja ova dva krivična dela, ali je ženama sa invaliditetom nedvosmisleno poslata poruka da se najteži oblik nasilja nad njima ne tretira na isti način kao da je izvršen nad ženama bez invaliditeta, već da će učinilac biti blaže kažnjen. Umesto da se silovanje žene sa invaliditetom propiše kao kvalifikovani oblik silovanja i da se propiše teža kazna od one propisane za osnovni oblik silovanja, zakonodavac je propisao posebno krivično delo, sa blažom zaprećenom kaznom, čime su žene sa invaliditetom još jednom stavljene u neravnopravan položaj i dodatno marginalizovane u društvu.

Žene sa invaliditetom su izložene mnogostrukim oblicima nasilja, uključujući interpersonalno, institucionalno i strukturalno nasilje[ii]. Osim što su izložene rodno zasnovanom nasilju, one trpe i nasilje na osnovu invaliditeta, što njihov položaj čini težim i u odnosu na druge žene i u odnosu na muškarce sa invaliditetom. Pri tome, treba imati u vidu da su u posebno teškom položaju žene sa invaliditetom koje se nalaze u institucijama, jer ih režim života u instituciji stavlja u veliki rizik od nasilja, uključujući sve vrste seksualnog nasilja.

Tražimo od nadležnih institucija da isprave nepravedan tretman žena sa invaliditetom, kroz izmene odgovarajućih zakona i uspostavljanje adekvatnih i funkcionalnih mehanizama za pristup pravdi.

Preuzmite tekst inicijative i obrazloženje

Ukoliko želite da podržite inicijativu, javite nam se na mdri.serbia@gmail.com

Aktivnost realizujemo u okviru projekta „Deinstitucionalizacija i suzbijanje nasilja nad ženama sa invaliditetom u rezidencijalnim institucijama“ uz podršku Fonda Ujedinjenih nacija za suzbijanje nasilja nad ženama.

[i] Osnovni oblik krivičnog dela silovanje je inkriminisan odredbama člana 178. stav 1. Krivičnog zakonika

[ii] Komitet za prava osoba sa invaliditetom, Opšti komentar 3 na član 6. Devojčice i žene Konvencije o pravima osoba sa invaliditetom, CRPD/C/GC/3, od 2. septembra 2016.